اگر میخواهید بدانید قرص اورژانسی چیست، چه زمانی باید از آن استفاده کنید و تا چه مدت پس از رابطه جنسی میتواند از بارداری جلوگیری کند، بهتر است با نحوه عملکرد آن آشنا شوید. در این مقاله همراه ما باشید تا با انواع قرص اورژانسی، زمان و نحوه مصرف، میزان اثربخشی و عوارض احتمالی آن بیشتر آشنا شوید.
انتخاب روش مناسب پیشگیری از بارداری ناخواسته به شرایط جسمی، زمان رابطه جنسی و سابقه مصرف دارو بستگی دارد. اگر درباره نحوه مصرف قرص اورژانسی، عوارض احتمالی یا تداخلات دارویی آن سؤال دارید، بهتر است با یک دکتر زنان مشورت کنید. متخصص زنان میتواند با بررسی وضعیت سلامتی شما، مناسبترین روش پیشگیری از بارداری را پیشنهاد دهد و در صورت نیاز، راهنماییهای لازم را برای کاهش عوارض و حفظ سلامت باروری ارائه کند.
قرص اورژانسی چیست؟

برای این که بدانید قرص اورژانسی چیست و چگونه از بارداری ناخواسته جلوگریی میکند، لازم است با نحوه مصرف و زمان مناسب استفاده از آن نیز آشنا شوید. قرص اورژانسی ۳۰ میلیگرم یک نوع داروی پیشگیری از بارداری است که برای کاهش احتمال بارداری پس از رابطه جنسی محافظتنشده یا در صورت شکست روشهای پیشگیری استفاده میشود. قرص اورژانسی معمولاً با به تاخیر انداختن یا جلوگیری از تخمکگذاری عمل میکند. قرصهای اورژانسی باید در بازه زمانی مشخصی پس از رابطه مصرف شوند. البته باید بدانید که قرص اورژانسی باعث سقط جنین نخواهد شد. بارداریِ از قبل شکلگرفته با قرص اورژانسی از بین نمیرود و از انتقال بیماریهای مقاربتی نیز جلوگیری نمیکند. همچنین نباید از آن به عنوان روش همیشگی پیشگیری از بارداری استفاده کرد.
موارد مصرف قرص اورژانسی
برای آشنایی بیشتر با موارد مصرف قرص اورژانسی، ابتدا باید بدانید در چه شرایطی استفاده از این دارو ضرورت پیدا میکند. قرص اورژانسی ۱.۵ میلیگرم در شرایطی کاربرد دارد که روش پیشگیری از بارداری به درستی عمل نکرده باشد یارابطه جنسی بدون محافظت انجام شده باشد. مهمترین موارد مصرف قرص اورژانسی شامل موارد زیر است:
رابطه بدون محافظت
زمانی که در طول رابطه جنسی از روشهای پیشگیری از بارداری استفاده نشده باشد.
آسیب دیدن کاندوم
در صورتی که کاندوم حین رابطه پاره یا سوراخ شود.
فراموش کردن قرصهای ضد بارداری
اگر مصرف قرصهای جلوگیری فراموش شود، این موضوع احتمال بارداری را افزایش میدهد.
استفاده نادرست از روشهای پیشگیری
زمانی که روشهایی مانند دیافراگم به درستی استفاده نشده یا در حین رابطه جا به جا شوند.
خارج شدن IUD
اگر وسیله داخل رحم به طور کامل یا جزئی جا به جا شود.
در صورت بروز هر یک از این شرایط، بهر است هرچه سریعتر برای انتخاب روش مناسب پیشگیری اورژانسی اقدام شود. نوع قرص اورژانسی، زمان مصرف و شرایط فرد در انتخاب روش موثر هستند.
مواردی که باید در طول مصرف قرص اورژانسی رعایت کنید
آگاهی از مواردی که باید در طول مصرف قرص اورژانسی رعایت کنید، به افزایش اثربخشی دارو، کاهش عوارض احتمالی و پیشگیری از مصرف نادرست آن کمک میکند. رعایت موارد زیر به شما کمک میکند تا از این روش پیشگیری اضطراری به شکل صحیح و ایمن استفاده کنید.

مصرف قرص در سریعترین زمان ممکن
هرچه فاصله بین رابطه جنسی محافظتنشده و مصرف قرص کمتر باشد، احتمال اثربخشی آن بیشتر است. قرصهای لوونورژسترل و اولی پریستال استات از انواع قرص اورژانسی هستند که با به تأخیر انداختن تخمکگذاری، احتمال بارداری را کاهش میدهند. قرص لوونورژسترل بهتر است در ۷۲ ساعت اول پس از رابطه مصرف شود، درحالیکه قرص اولی پریستال استات تا ۱۲۰ ساعت (۵ روز) پس از رابطه قابل استفاده است.
توجه به دوز و نحوه مصرف
مقدار مصرف قرص اورژانسی به نوع دارو و دوز آن بستگی دارد.از مصرف خودسرانه دوزهای اضافی با هدف افزایش اثربخشی خودداری کنید و دستورالعمل دارو را رعایت کنید.
احتمال بروز تهوع و استفراغ پس از مصرف قرص اورژانسی
اگر تا ۲ ساعت پس از مصرف قرص لوونورژسترل یا تا ۳ ساعت پس از مصرف قرص اولی پریستال استفراغ کردید، ممکن است به مصرف مجدد دارو نیاز داشته باشید.
توجه به تداخلات دارویی قرص اورژانسی
برخی داروها، از جمله بعضی داروهای ضدتشنج یا داروهای درمان سل میتوانند اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش دهند.
خودداری از روابط جنسی محافظتنشده
قرص اورژانسی ۳۰ میلیگرم از بارداری ناشی از روابط جنسی بعدی جلوگیری نمیکند. بنابراین، برای روابط بعدی از کاندوم یا سایر روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنید.
تغییرات قاعدگی پس از مصرف قرص اورژانسی
پس از مصرف قرص اورژانسی ۱.۵ میلیگرم ممکن است پریود زودتر یا دیرتر از زمان معمول شروع شود. همچنین احتمال لکهبینی یا تغییر میزان خونریزی وجود دارد. اگر تا ۳ هفته پس از رابطه جنسی تست بارداری انجام ندادهاید و قاعدگی رخ نداده است، حتماً تست بارداری بدهید.
توجه به زمان شروع مجدد روشهای پیشگیری
پس از مصرف قرص لوونورژسترل میتوان روشهای هورمونی پیشگیری را بلافاصله شروع کرد یا ادامه داد؛ اما پس از مصرف قرص اولی پریستال باید حداقل ۵ روز برای شروع یا ازسرگیری این روشها صبر کرد. در این فاصله و تا زمان اثربخشی روش انتخابی، از کاندوم استفاده کنید.
بروز علائم غیرعادی
تهوع، سردرد، خستگی و درد خفیف شکم از عوارض احتمالی قرص اورژانسی هستند. بااینحال، در صورت بروز درد شدید یا یکطرفه شکم، غش یا خونریزی بسیار شدید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
قرص اورژانسی برای شرایط اضطراری استفاده میشود. اگرچه مصرف مکرر آن معمولاً خطر جدی شناختهشدهای برای سلامت ایجاد نمیکند، اما میتواند باعث بینظمی قاعدگی شود و نسبت به روشهای منظم پیشگیری، انتخاب مناسبی نیست. همچنین هیچیک از انواع قرص اورژانسی تضمین صددرصدی برای جلوگیری از بارداری ندارند.
برای مصرف قرص اورژانسی به نسخه پزشک نیاز است؟
یکی از سؤالات رایج افراد این است که برای مصرف قرص اورژانسی به نسخه پزشک نیاز است؟ در ایران، قرص اورژانسی معمولاً بدون نسخه پزشک از داروخانهها قابل تهیه است. بااینحال، مصرف صحیح این قرص اهمیت زیادی دارد و لازم است افراد از دوز مناسب، زمان مصرف و تداخلات دارویی احتمالی آن آگاه باشند. همچنین، افرادی که بیماری زمینهای دارند یا داروهای خاصی مصرف میکنند، بهتر است پیش از استفاده با پزشک مشورت کنند. توجه داشته باشید که اثربخشی قرص اورژانسی به زمان مصرف آن بستگی دارد؛ بنابراین، نباید مصرف دارو را برای دریافت نسخه پزشک به تأخیر انداخت.
شرایط منع مصرف داروی اورژانسی
اگرچه قرص اورژانسی جلوگیری از بارداری برای بیشتر افراد بیخطر است، اما در برخی شرایط باید پیش از مصرف آن احتیاط کرد. آگاهی از شرایط منع مصرف داروی اورژانسی به شما کمک میکند تا از عوارض احتمالی و مصرف نادرست دارو جلوگیری کنید. در ادامه به شرایطی اشاره شده است که برای مصرف قرص اورژانسی باید با پزشک مشورت کنید.

حساسیت به ترکیبات دارو
افرادی که به لوونورژسترل، اولیپریستال استات یا سایر ترکیبات قرص حساسیت دارند، نباید از همان دارو استفاده کنند.
بارداری تأییدشده
قرص اورژانسی برای جلوگیری از بارداری است و در صورت وجود بارداری، کاربردی برای پایان دادن به آن ندارد.
آسم شدید کنترلنشده
مصرف قرص اورژانسی در افرادی که آسم شدید دارند و از کورتون خوراکی استفاده میکنند، توصیه نمیشود.
بیماری شدید کبدی
افراد مبتلا به اختلالات شدید کبدی باید پیش از مصرف قرص اورژانسی با پزشک مشورت کنند.
مصرف داروهای تداخلدار
برخی داروهای ضدتشنج و ریفامپین ممکن است اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش دهند.
مصرف همزمان دو نوع قرص اورژانسی
استفاده همزمان از قرص لوونورژسترل و قرص اولی پریستال استات توصیه نمیشود.
عوارض مصرف قرص اورژانسی
یکی از سؤالات رایج زنان این است که قرص اورژانسی برای چیست و در چه شرایطی نباید از آن استفاده کرد؟ آشنایی با عوارض مصرف قرص اورژانسی به افراد کمک میکند تا تغییرات احتمالی بدن خود را پس از استفاده از این دارو بهتر بشناسند. اگرچه بیشتر این عوارض کوتاهمدت هستند، اما گاهی ممکن است نظم چرخه قاعدگی را تحت تأثیر قرار دهند.
- احساس تهوع، استفراغ، بیحالی، سردرد، سرگیجه و درد یا حساسیت سینهها از واکنشهای احتمالی بدن به قرص اورژانسی هستند.
- تغییر در زمان قاعدگی، از جمله عقب افتادن پریود یا شروع زودتر از موعد آن، ممکن است پس از مصرف این دارو اتفاق بیفتد.
- برخی افراد در فاصله بین دو قاعدگی دچار لکهبینی میشوند یا هنگام پریود، خونریزی کمتر یا بیشتری نسبت به حالت معمول تجربه میکنند.
- نشانههایی مانند تهوع و سردرد اغلب طی چند روز کاهش مییابند و معمولاً به اقدامات درمانی خاصی نیاز ندارند.
- استفاده مکرر از قرص اورژانسی میتواند احتمال بینظمی قاعدگی را افزایش دهد، اما ارتباطی میان مصرف آن و ناباروری دائمی ثابت نشده است.
- مادران شیرده باید هنگام انتخاب قرص اورژانسی به نوع دارو توجه کنند؛ زیرا توصیههای مربوط به مصرف قرص لوونورژسترل و قرص اولی پریستال استات در دوران شیردهی متفاوت است.
- عقب افتادن پریود بیش از یک هفته از موعد مورد انتظار، لزوم انجام تست بارداری را مطرح میکند. در صورت بروز درد شدید شکمی یا خونریزی غیرعادی و شدید نیز بررسی پزشکی ضروری است.
روش مصرف قرص اورژانسی
آشنایی با روش مصرف قرص اورژانسی به شما کمک میکند تا در شرایط اضطراری، از قرص اورژانسی بهدرستی استفاده کنید. این قرصها بهصورت خوراکی مصرف میشوند و بسته به نوع قرص، تعداد و مقدار مصرف آنها متفاوت است. نکات زیر نحوه استفاده صحیح از قرص اورژانسی را توضیح میدهند:
تعداد قرص در یک بسته
بستههای رایج لوونورژسترل معمولاً حاوی یک قرص ۱.۵ میلیگرمی یا دو قرص ۰.۷۵ میلیگرمی هستند. تعداد قرصها ممکن است با توجه به شرکت تولیدکننده متفاوت باشد.
نحوه خوردن قرص اورژانسی
قرص ۱.۵ میلیگرمی باید یکجا با آب خورده شود. در بستههای حاوی دو قرص ۰.۷۵ میلیگرمی، میتوان هر دو قرص را همزمان خورد یا قرص دوم را ۱۲ ساعت پس از قرص اول مصرف کرد.
زمان استفاده قرص اورژانسی
مصرف قرص لوونورژسترل بهتر است بلافاصله پس از رابطه محافظتنشده انجام شود. این دارو در ۷۲ ساعت اول بیشترین کاربرد را دارد، اما ممکن است تا ۵ روز نیز تا حدی مؤثر باشد. قرص اولی پریستال استات با دوز ۳۰ میلیگرم بهصورت یک قرص و حداکثر تا ۵ روز پس از رابطه مصرف میشود.
دفعات مجاز مصرف در سال
بهتر است قرص اورژانسی تنها در مواقع ضروری استفاده شود و باید حداکثر ۳ بار در سال مصرف شود.
مصرف همراه غذا
برای خوردن قرص اورژانسی نیازی به ناشتا بودن نیست و میتوان آن را همراه غذا یا با معده خالی مصرف کرد.
استفراغ پس از خوردن قرص اورژانسی
اگر در ۳ ساعت اول پس از مصرف قرص اورژانسی استفراغ رخ دهد، ممکن است تکرار دوز لازم باشد.
مدت زمان مصرف قرص اورژانسی
مدت زمان مصرف قرص اورژانسی یکی از عوامل مهم در میزان اثربخشی آن برای جلوگیری از بارداری ناخواسته است. هرچه این دارو زودتر پس از رابطه جنسی محافظتنشده مصرف شود، احتمال تاثیر آن بیشتر خواهد بود. البته بازه زمانی مناسب مصرف به نوع قرص بستگی دارد. البته قرص اورژانسی برای مصرف روزانه یا استفاده در یک دوره چندروزه طراحی نشده است و معمولاً بهصورت یک دوز کامل مصرف میشود. همچنین، این دارو از بارداری ناشی از روابط جنسی بعدی جلوگیری نمیکند.

۲۴ ساعت اول
بهترین زمان برای مصرف قرص اورژانسی، ساعات اولیه پس از رابطه است. در این بازه قرص اورژانسی معمولاً بیشترین اثربخشی را دارد.
۲۴ تا ۷۲ ساعت
مصرف قرص اورژانسی همچنان توصیه میشود، اما با گذشت زمان ممکن است اثربخشی آن کاهش یابد.
۷۲ تا ۱۲۰ ساعت
در این فاصله، قرص اولی پریستال معمولاً انتخاب مؤثرتری نسبت به قرص لوونورژسترل است و میتوان آن را تا ۵ روز پس از رابطه مصرف کرد.
بیش از ۱۲۰ ساعت
پس از گذشت ۵ روز، قرصهای اورژانسی خوراکی معمولاً توصیه نمیشوند و لازم است برای بررسی گزینههای دیگر پیشگیری اضطراری با پزشک مشورت شود.
زمان مصرف داروی اورژانسی
انتخاب زمان مصرف داروی اورژانسی تأثیر زیادی بر میزان تاثیر آن در پیشگیری از بارداری ناخواسته دارد. قرص اورژانسی باید در کوتاهترین فاصله ممکن پس از رابطه جنسی محافظتنشده یا شکست روشهای جلوگیری از بارداری استفاده شود. بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی، ساعات اولیه پس از رابطه است؛ زیرا با گذشت زمان، احتمال اثربخشی آن کاهش مییابد. قرص لوونورژسترل ترجیحاً باید در ۷۲ ساعت نخست مصرف شود، درحالیکه قرص اولی پریستال استات تا ۱۲۰ ساعت (۵ روز) پس از رابطه قابل استفاده است. توجه داشته باشید که این قرصها عمدتاً با به تأخیر انداختن تخمکگذاری عمل میکنند و در صورت وقوع تخمکگذاری ممکن است دیگر مؤثر نباشند.
تأثیر مصرف قرص اورژانسی
عوارض مصرف قرص اورژانسی در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است برخی زنان پس از استفاده از این قرص هیچ علامت خاصی نداشته باشند. بااینحال، تغییرات موقت در چرخه قاعدگی و بروز برخی ناراحتیهای جسمی از پیامدهای احتمالی مصرف این قرص هستند. مهمترین عوارض عبارتاند از:
عقب افتادن پریود
قرص اورژانسی ممکن است زمان تخمکگذاری را تغییر دهد و باعث شود قاعدگی چند روز دیرتر از موعد همیشگی آغاز شود.
خونریزی و لکهبینی
احتمال مشاهده لکههای خونی در فاصله بین دو قاعدگی یا تغییر در شدت خونریزی پریود وجود دارد.
تهوع و استفراغ
برخی افراد در ساعات ابتدایی پس از مصرف دارو دچار ناراحتی معده، احساس تهوع یا استفراغ میشوند.
سردرد
واکنش بدن به ترکیبات قرص ممکن است با سردردهای موقتی همراه باشد که اغلب بدون درمان خاصی برطرف میشوند.
درد زیر شکم و لگن
احساس فشار، گرفتگی یا درد خفیف در ناحیه لگن و پایین شکم از دیگر عوارض احتمالی است.
حساسیت پستانها
ممکن است برای مدت کوتاهی درد، سنگینی یا حساسیت بیشتری در بافت سینهها احساس شود.
سرگیجه و بیحالی
برخی زنان پس از مصرف قرص احساس ضعف، کاهش انرژی یا سرگیجه خفیف را تجربه میکنند.
تغییر زمان شروع قاعدگی
علاوه بر تأخیر در پریود، احتمال دارد خونریزی ماهانه زودتر از تاریخ مورد انتظار اتفاق بیفتد.
شرایط نگهداری از قرص اورژانسی
رعایت شرایط نگهداری از قرص اورژانسی برای حفظ کیفیت، پایداری و اثربخشی دارو اهمیت زیادی دارد. برای نگهداری صحیح از این دارو، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- قرص اورژانسی را مطابق دمای درجشده روی بستهبندی نگهداری کنید. برای بسیاری از فرآوردهها، دمای اتاق و دوری از گرمای شدید مناسب است.
- از قرار دادن قرص در حمام یا محیطهای مرطوب خودداری کنید؛ زیرا رطوبت میتواند به کیفیت دارو آسیب برساند.
- بهتر است قرص تا زمان مصرف داخل ورق باقی بماند تا از آسیبهای محیطی محافظت شود.
- پیش از استفاده، تاریخ مصرف درجشده روی بسته را بررسی کنید و از مصرف قرص تاریخگذشته خودداری کنید.
فراموش کردن دوز قرص اورژانسی
فراموش کردن دوز قرص اورژانسی میتواند اثربخشی دارو را در جلوگیری از بارداری ناخواسته کاهش دهد. ازآنجاکه بیشتر قرصهای اورژانسی بهصورت تکدوز مصرف میشوند، رعایت زمان مصرف اهمیت زیادی دارد. بااینحال، نحوه جبران دوز فراموششده به نوع قرص و مدتزمان گذشته از رابطه جنسی بستگی دارد.
فراموش کردن قرص دوم
اگر از بسته دوعددی قرص لوونورژسترل ۰.۷۵ میلیگرمی استفاده میکنید و مصرف قرص دوم را پس از ۱۲ ساعت فراموش کردهاید، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید.
تأخیر در مصرف دوز اول
اگر هنوز قرص اورژانسی مصرف نکردهاید، بهتر است در اولین فرصت اقدام کنید؛ زیرا تأخیر میتواند احتمال اثربخشی دارو را کاهش دهد.
گذشت بیش از ۷۲ ساعت
اگر از رابطه جنسی محافظتنشده بیش از ۳ روز گذشته است، قرص اولی پریستال استات تا ۱۲۰ ساعت پس از رابطه قابل استفاده است. IUD مسی نیز میتواند گزینه مؤثری برای پیشگیری اضطراری باشد.
خودداری از مصرف دوز اضافی
برای جبران تأخیر، مقدار دارو را خودسرانه افزایش ندهید؛ زیرا مصرف قرص بیشتر لزوماً اثربخشی آن را افزایش نمیدهد.
بررسی احتمال بارداری
اگر مصرف دارو با تأخیر انجام شده است، در صورت عقب افتادن پریود بیش از یک هفته از موعد مورد انتظار، تست بارداری انجام دهید. همچنین، انجام تست ۳ هفته پس از رابطه محافظتنشده توصیه میشود.
اشکال دارویی مختلف اورژانسی
بسیاری از زنان هنگام مراجعه به داروخانه میپرسند اسم قرص اورژنسی چیست و کدام نوع آن برای جلوگیری از بارداری مناسبتر است؟ داروهای اورژانسی جلوگیری از بارداری در انواع مختلفی تولید میشوند که از نظر ترکیبات، مقدار ماده مؤثره و نحوه مصرف با یکدیگر تفاوت دارند. آشنایی با اشکال دارویی مختلف اورژانسی به افراد کمک میکند تا با توجه به زمان سپریشده از رابطه جنسی محافظتنشده، گزینه مناسبتری را انتخاب کنند. رایجترین انواع این دارو عبارتاند از:
قرص لوونورژسترل ۱.۵ میلیگرمی
بهصورت یک قرص خوراکی عرضه میشود.
قرص لوونورژسترل ۰.۷۵ میلیگرمی
معمولاً در بستههای دوعددی موجود است و میتوان هر دو قرص را همزمان یا با فاصله ۱۲ ساعت مصرف کر.
قرص اولی پریستال استات ۳۰ میلیگرمی
به شکل یک قرص خوراکی تولید میشود و تا ۱۲۰ ساعت پس از رابطه جنسی قابل استفاده است.
دوزهای مختلف قرص اورژانسی
دوزهای مختلف قرص اورژانسی ۳۰ میلیگرم بر اساس نوع ماده مؤثره و مقدار موردنیاز برای پیشگیری از بارداری تعیین میشوند. انتخاب دوز مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مصرف مقدار کمتر از حد توصیهشده ممکن است اثربخشی دارو را کاهش دهد و افزایش خودسرانه آن نیز لزوماً نتیجه بهتری ندارد.

دوز ۰.۷۵ میلیگرم
هر قرص حاوی ۰.۷۵ میلیگرم لوونورژسترل است و برای تکمیل دوز استاندارد باید دو قرص مصرف شود.
دوز ۱.۵ میلیگرم
مقدار استاندارد لوونورژسترل برای پیشگیری اضطراری است که در یک نوبت مصرف میشود.
دوز ۳۰ میلیگرم
دوز توصیهشده اولی پریستال استات است که بهصورت تکدوز استفاده میشود.
دوزهای ترکیبی
در روش یوزپه، هر نوبت باید حاوی ۱۰۰ میکروگرم اتینیلاسترادیول و ۰.۵ میلیگرم لوونورژسترل باشد و همین مقدار ۱۲ ساعت بعد تکرار شود. تعداد قرصها به ترکیبات محصول بستگی دارد.
البته دوز ۳۰ میلیگرمی قرص اولی پریستال را نباید با دوز ۱.۵ میلیگرمی قرص لوونورژسترل مقایسه کرد؛ زیرا این دو دارو ترکیبات و مکانیسم اثر متفاوتی دارند.
قرص اورژانسی از چی ساخته شده است؟
شاید برای شما هم این سؤال پیش آمده باشد که قرص اورژانسی از چی ساخته شده است؟ این دارو از مواد مؤثرهای تشکیل شده که با تأثیر بر فرآیند تخمکگذاری، احتمال بارداری ناخواسته را کاهش میدهند. ترکیبات قرص اورژانسی با توجه به نوع دارو متفاوت است و شامل موارد زیر میشود:
قرص اورژانسی لوونورژسترل
نوعی هورمون مصنوعی از خانواده پروژستینها است که با جلوگیری از تخمکگذاری یا به تأخیر انداختن آن، احتمال بارداری را کاهش میدهد.
قرص اورژانسی اولی پریستال استات
مادهای است که با تأثیر بر گیرندههای هورمون پروژسترون، زمان آزاد شدن تخمک را به تأخیر میاندازد.
مواد جانبی
ترکیباتی مانند لاکتوز، نشاسته، سلولز و منیزیم استئارات ممکن است برای حفظ شکل، پایداری و تولید قرص استفاده شوند.
البته قرصهای اورژانسی رایج حاوی لوونورژسترل یا اولی پریستال استات هستند و برخلاف برخی قرصهای ترکیبی جلوگیری از بارداری، استروژن ندارند.
مکانیسم اثر داروی اورژانسی
برای پاسخ به این سؤال که کار قرص اورژانسی چیست، ابتدا باید با نحوه تأثیر آن بر روند تخمکگذاری آشنا شوید. مکانیسم اثر داروی اورژانسی به این صورت است که آزاد شدن تخمک از تخمدان را متوقف میکند یا به تأخیر میاندازد. در نتیجه، احتمال برخورد اسپرم با تخمک و باردار شدن کاهش پیدا میکند. نحوه عملکرد این دارو به شرح زیر است:
- قرص لوونورژسترل: از آزاد شدن تخمک جلوگیری میکند یا زمان آن را عقب میاندازد.
- قرص اولی پریستال استات: تخمکگذاری را به تأخیر میاندازد و حتی در زمان نزدیک به آزاد شدن تخمک نیز میتواند مؤثر باشد.
در واقع تا زمانی که تخمکی آزاد نشود، اسپرم نمیتواند آن را بارور کند و احتمال بارداری کاهش مییابد. البته اگر بارداری از قبل شکل گرفته باشد، قرص اورژانسی نمیتواند آن را متوقف کند.
تفاوت داروی اورژانسی با سایر داروها
تفاوت داروی اورژانسی با سایر داروها بیشتر به زمان استفاده، ترکیبات و مدت محافظت در برابر بارداری مربوط میشود. قرص اورژانسی برای شرایط پیشبینینشده کاربرد دارد، درحالیکه بسیاری از روشهای دیگر برای جلوگیری منظم و طولانیمدت از بارداری طراحی شدهاند. در ادامه، تفاوت آن را با روشهای رایج بررسی میکنیم:
قرص ال دی (LD)
این قرص حاوی استروژن و پروژستین است و معمولاً بهصورت روزانه مصرف میشود. برخلاف قرص اورژانسی، هدف اصلی آن پیشگیری منظم از بارداری است.
قرص اچ دی (HD)
نوعی قرص ترکیبی با مقدار هورمون بیشتر نسبت به الدی است. برخی فرآوردههای آن با دوز مشخص در روش پیشگیری اضطراری یوزپه نیز کاربرد دارند، اما معمولاً عوارض گوارشی بیشتری نسبت به قرصهای اورژانسی اختصاصی ایجاد میکنند.
قرص یاسمین
یک قرص ضدبارداری ترکیبی حاوی دروسپیرنون و اتینیلاسترادیول است که برای پیشگیری روزانه از بارداری استفاده میشود و جایگزین مستقیم قرص اورژانسی ۳۰ میلیگرم نیست.
قرص مینی پیل
این دارو فقط حاوی پروژستین است و با مصرف منظم، از بارداری جلوگیری میکند. برخلاف قرص اورژانسی، برای استفاده پس از رابطه محافظتنشده طراحی نشده است.
آمپول ضدبارداری
مانند آمپول سهماهه مدروکسیپروژسترون، با جلوگیری از تخمکگذاری محافظت طولانیتری ایجاد میکند و برای پیشگیری اضطراری کاربرد ندارد.
آییودی مسی
IUD مسی وسیلهای بدون هورمون است که داخل رحم قرار میگیرد. برخلاف قرص اورژانسی، علاوه بر پیشگیری اضطراری در صورت جایگذاری بهموقع، میتواند برای چندین سال از بارداری جلوگیری کند.
تداخل دارویی قرص اورژانسی
تداخل دارویی قرص اورژانسی ۱.۵ میلیگرم ممکن است باعث کاهش اثربخشی آن و افزایش احتمال بارداری ناخواسته شود. برخی داروها سرعت تجزیه ترکیبات قرص اورژانسی را در بدن افزایش میدهند و مانع عملکرد مناسب آن میشوند. مهمترین این داروها عبارتاند از:
داروهای ضدتشنج
کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال، پریمیدون و اکسکاربازپین میتوانند اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش دهند.
داروهای درمان سل
ریفامپین و ریفابوتین با افزایش سرعت تجزیه دارو در کبد، ممکن است اثر پیشگیری از بارداری را ضعیف کنند.
برخی داروهای درمان HIV
داروهایی مانند افاویرنز میتوانند سطح لوونورژسترل و اولیپریستال را در خون کاهش دهند.
مکملهای گیاهی
فرآوردههای حاوی گل راعی یا علف چای میتوانند باعث کاهش اثر قرص اورژانسی شوند.
داروهای کاهش اسید معده
داروهایی مانند امپرازول ممکن است جذب اولیپریستال استات را تغییر دهند؛ بنابراین، مصرف همزمان آنها نیازمند بررسی است.
اگر در ۴ هفته گذشته از داروهای تداخلدار استفاده کردهاید، پیش از مصرف قرص اورژانسی با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در برخی شرایط، آییودی مسی گزینه مناسبتری برای پیشگیری اضطراری از بارداری است.
تداخل قرص اورژانسی با بیماریها
تداخل قرص اورژانسی با بیماریها یکی از نکاتی است که باید پیش از مصرف این دارو مورد توجه قرار گیرد. اگرچه قرصهای اورژانسی برای بیشتر زنان قابل استفاده هستند، اما ابتلا به برخی بیماریها ممکن است بر انتخاب نوع دارو یا میزان اثربخشی آن تأثیر بگذارد. مهمترین این شرایط عبارتاند از:
بیماریهای شدید کبدی
در افراد مبتلا به اختلالات شدید کبد، تجزیه قرص اورژانسی ۰.۷۵ میلیگرم ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد؛ بنابراین، انتخاب قرص مناسب نیازمند بررسی پزشکی است.
آسم شدید
مصرف اولیپریستال استات برای بیمارانی که آسم شدید دارند و از کورتون خوراکی استفاده میکنند، توصیه نمیشود.
بیماری کرون و اختلالات جذب روده
مشکلات شدید جذب در دستگاه گوارش ممکن است جذب قرص اورژانسی را کاهش دهند.
حساسیت دارویی
افرادی که سابقه واکنش آلرژیک به لوونورژسترل، اولی پریستال یا ترکیبات جانبی قرص دارند، نباید از همان فرآورده استفاده کنند.
بیماریهای کلیوی شدید
در صورت وجود اختلال شدید عملکرد کلیه، بهویژه هنگام انتخاب اولی پریستال استات، بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت شود.
اختلالات هورمونی
برخی شرایط مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک ممکن است زمان تخمکگذاری را نامنظم کنند، اما بهتنهایی مانع مصرف قرص اورژانسی نیستند.
داروی جایگزین قرص اورژانسی
در صورت دسترسی نداشتن به قرص اورژانسی ۰.۷۵ میلیگرم یا وجود محدودیت برای مصرف آن، میتوان از روشهای دیگری برای پیشگیری از بارداری ناخواسته استفاده کرد. انتخاب داروی جایگزین قرص اورژانسی به مدتزمان گذشته از رابطه جنسی، شرایط جسمی و نوع داروی در دسترس بستگی دارد.

برخی از این روشها عبارتاند از:
قرص الدی (LD)
در صورت نبود قرص اورژانسی ۱.۵ میلیگرم ، میتوان از برخی قرصهای ال دی به روش یوزپه استفاده کرد. در این روش، به دستور پزشک مقدار مشخصی از قرصهای ترکیبی ضدبارداری حاوی استروژن و پروژستین در دو نوبت با فاصله ۱۲ ساعت مصرف میشود. تعداد قرصها باید بر اساس مقدار هورمون موجود در هر قرص تعیین شود. البته روش یوزپه نسبت به قرصهای اورژانسی اختصاصی اثربخشی کمتری دارد.
قرص اچدی (HD)
این قرص نیز در برخی فرآوردهها برای روش یوزپه کاربرد دارد. نحوه مصرف آن مشابه قرص ال دی است، اما به دلیل تفاوت مقدار هورمونها، تعداد قرصهای موردنیاز متفاوت خواهد بود. احتمال تهوع و استفراغ با این روش بیشتر از قرصهای اورژانسی اختصاصی است.
آی یو دی (IUD) مسی
برخلاف گزینههای دیگر، این روش خوراکی نیست و با قرار گرفتن در رحم، از بارداری جلوگیری میکند. آییودی مسی معمولاً تا ۵ روز پس از رابطه قابل استفاده است و میتواند برای پیشگیری طولانیمدت نیز باقی بماند.
چه کسانی نباید اورژانسی استفاده کنند؟
یکی از سؤالات مهم درباره پیشگیری اضطراری از بارداری این است که چه کسانی نباید قرص اورژانسی استفاده کنند؟ اگرچه این قرص برای بیشتر زنان ایمن است، اما برخی شرایط جسمی، حساسیتهای دارویی و مصرف همزمان بعضی داروها ممکن است استفاده از آن را محدود کند.
- کسانی که به لوونورژسترل، اولی پریستال استات یا ترکیبات جانبی آنها حساسیت دارند، نباید همان دارو را مصرف کنند.
- قرص اورژانسی ۰.۷۵ میلیگرم برای پایان دادن به بارداری کاربرد ندارد و در صورت وجود بارداری، مصرف آن فایدهای نخواهد داشت.
- زنان مبتلا به آسم شدید
- زنان مبتلا به بیماری شدید کبدی
- زنان دارای مشکلات شدید جذب روده
مدت زمان ماندگاری قرص اورژانسی در بدن
مدت زمان ماندگاری قرص اورژانسی در بدن به نوع دارو، دوز مصرفی و سرعت سوختوساز بدن بستگی دارد. نیمهعمر قرص لوونورژسترل حدود ۲۴ تا ۳۲ ساعت و قرص اولی پریستال استات تقریباً ۳۲ ساعت است؛ به این معنا که پس از گذشت این مدت، نیمی از دارو از بدن دفع میشود. معمولاً بخش عمده ترکیبات این قرصها طی ۵ تا ۷ روز از بدن خارج میشوند، اما تأثیر آنها بر زمان تخمکگذاری و نظم قاعدگی ممکن است تا پریود بعدی ادامه داشته باشد. توجه داشته باشید که باقی ماندن دارو در بدن به معنای محافظت طولانیمدت در برابر بارداری نیست و قرص اورژانسی از بارداری ناشی از روابط جنسی بعدی جلوگیری نمیکند.
بهترین برند قرص اورژانسی
برای انتخاب بهترین برند قرص اورژانسی باید به ترکیبات دارو، مقدار ماده مؤثره و اعتبار شرکت تولیدکننده توجه کرد. در داروخانههای ایران، برندهای مختلفی از قرص اورژانسی وجود دارند که بیشتر آنها حاوی لوونورژسترل هستند. از شناختهشدهترین برندهای ایرانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- قرص تنسی (Tansy) محصول شرکت آتی فارمد که در دوزهای ۰.۷۵ و ۱.۵ میلیگرمی لوونورژسترل تولید میشود.
- قرص لونژیل (Longil) محصول شرکت ایران هورمون که در دو دوز ۰.۷۵ و ۱.۵ میلیگرمی عرضه شده است.
- قرص اووسیز (Ovocease) محصول شرکت داروسازی ابوریحان د ر دوزهای ۰.۷۵ و ۱.۵ میلیگرمی تولید میشود.
دوره پاکسازی قرص اورژانسی
دوره پاکسازی قرص اورژانسی به مدتزمانی گفته میشود که بدن برای تجزیه و دفع ترکیبات دارو نیاز دارد. البته از نظر پزشکی، پس از مصرف این قرص نیازی به انجام پاکسازی نیست؛ زیرا کبد و کلیهها بهطور طبیعی در دفع دارو نقش دارند. بخش عمده ترکیبات قرصهای لوونورژسترل و قرص اولی پریستال استات معمولاً طی ۵ تا ۷ روز از بدن خارج میشود، اما تغییراتی مانند تأخیر در پریود، لکهبینی یا نامنظمی قاعدگی ممکن است تا دوره بعدی ادامه داشته باشند. نوشیدن آب کافی، تغذیه مناسب و استراحت به حفظ سلامت عمومی کمک میکنند، اما روند دفع دارو را بهطور مشخص سریعتر نمیکنند. همچنین، برای بازگشت چرخه قاعدگی به حالت طبیعی معمولاً نیازی به مصرف داروی دیگری نیست.
تشخیص اصل بودن قرص اورژانسی
هنگام خرید قرص اورژانسی، توجه به اعتبار محصول و مشخصات درجشده روی بستهبندی ضروری است. آشنایی با روشهای تشخیص اصل بودن قرص اورژانسی به شما کمک میکند تا از خرید داروهای تقلبی، تاریخگذشته یا فاقد مجوز جلوگیری کنید. برای بررسی اصالت این دارو در ایران، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- قرص اورژانسی را از داروخانههای دارای مجوز تهیه کنید و از خرید دارو از فروشندگان ناشناس یا صفحات غیرمعتبر اینترنتی خودداری کنید.
- در صورت وجود برچسب اصالت، کد درجشده روی آن را از طریق سامانه تیتک (TTAC) استعلام کنید.
- نام دارو، شرکت تولیدکننده، مقدار ماده مؤثره، شماره سری ساخت و تاریخ انقضا باید روی بستهبندی مشخص باشند.
- جعبه و ورق قرص نباید بازشده، مخدوش یا آسیبدیده باشند.
جمع بندی؛ نکات مهم درباره مصرف قرص اورژانسی
یکی از سؤالات رایج زنان این است که قرص اورژانسی بارداری چیست و در چه شرایطی میتوان از آن استفاده کرد. قرص اورژانسی یکی از روشهای پیشگیری از بارداری ناخواسته پس از رابطه جنسی محافظتنشده است که در صورت مصرف صحیح و بهموقع میتواند احتمال بارداری را کاهش دهد. مهمترین نکاتی که باید درباره قرص اورژانسی بدانید عبارتاند از:
- قرص اورژانسی با جلوگیری از تخمکگذاری یا به تأخیر انداختن آن عمل میکند و باعث سقط جنین نمیشود.
- قرص لوونورژسترل بهتر است در ۷۲ ساعت نخست پس از رابطه مصرف شود، درحالیکه قرص اولی پریستال استات تا ۱۲۰ ساعت (۵ روز) قابل استفاده است.
- دوز استاندارد لوونورژسترل ۱.۵ میلیگرم است که میتوان آن را بهصورت یک قرص ۱.۵ میلیگرمی یا دو قرص ۰.۷۵ میلیگرمی مصرف کرد.
- تهوع، سردرد، خستگی، لکهبینی و تغییر زمان قاعدگی از عوارض احتمالی این دارو هستند که معمولاً موقتیاند.
- مصرف مکرر قرص اورژانسی ممکن است باعث بینظمی پریود شود، اما شواهدی مبنی بر ایجاد ناباروری دائمی وجود ندارد.
- قرص اورژانسی از بارداری ناشی از روابط جنسی بعدی یا ابتلا به بیماریهای مقاربتی جلوگیری نمیکند.
- در صورت تأخیر بیش از یک هفته در پریود، انجام تست بارداری توصیه میشود. همچنین، اگر تا سه هفته پس از رابطه قاعدگی رخ نداد، باید تست بارداری انجام شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟